Een ode aan de ultieme snack, de bitterbal

Dé bitterbal. Mijn forever favoriete snack. En naast mij van nog vele anderen. Het knapperige korstje, de zachte ragout, de hartige smaak en het perfecte formaat om even lekker door de mosterd, truffelmayonaise of ander lekker sausje te halen. Ja, de bitterbal is perfect.

Door: Ruby

17-06-2021

Snacks

Wat ik het allerleukst vind, je kunt eindeloos variëren met de inhoud. Want wie nog bij de rundvleesbitterbal is blijven hangen, heeft duidelijk wat gemist. Niet dat er wat mis is met de traditionele bitterbal gevuld met rundvleesblokjes of draadjesvlees. Absoluut niet! Maar waarom niet een keer wat anders?

Tegenwoordig zijn er talloze bitterballen of kroketjes verkrijgbaar en echt niet alleen bij de bruine kroeg op de hoek. Nee nee, kroketjes zijn hot! Garnalenkroketjes - of misschien zijn die ook alweer cliché - kreeftenkroketjes dan, kaaskroketten, oesterzwambitterballen, ballen gevuld met eend of wild zwijn en tijm en rozemarijn. Zelfs vegetariërs kunnen tegenwoordig genieten van dit veelzijdige balletje. Het houdt niet op. Je vindt deze snack - of schneck zoals ze vroeger schreven - op vele menukaarten terug, van de bruine kroeg op de hoek tot een Michelin sterrenrestaurant. Er bestaat zelfs een heuse bitterballenbar, namelijk Bar Bitterbal in Amsterdam. Zij serveren maar liefst 25 verschillende bitterballen. Heaven on earth.

Maar hoe is dit heerlijke balletje nou ontstaan en waarom heet het een bitterbal? Daar gaat best een geschiedenis aan vooraf, maar we doen hier even de korte versie. We gaan terug naar 1568, het begin van de 80-jarige oorlog en de opstand tegen de Spaanse regering. Voor de koks van de Spaanse legereenheden waren de ingrediënten die zij thuis gewend waren, hier niet altijd voorhanden. Daarom moesten zij experimenteren met Hollandse producten. In die tijd was er al ragout gemaakt van rundvlees, water en brood. De geschiedenis daarvan gaat nog veel verder terug, maar dat is weer een heel ander verhaal. De Spanjaarden gebruikten al de techniek van paneren en frituren voor bijvoorbeeld hun inktvis. Om dat Nederlandse goedje wat meer smaak te geven, hesen ze het letterlijk in een nieuw jasje. Een ragoutballetje gerold door een mengsel van ei en broodkruim en dan in de hete olie. Tadaaaa daar was de voorganger van de bitterbal - of eigenlijk was het een soort kroket -.

In 1648 trokken de Spanjaarden weer weg en ging de ontwikkeling van de bitterbal verder. Tijdens de Gouden Eeuw introduceert de Amsterdamse uitbater Jan Barendsz in zijn kroeg hapjes onder de noemer “schnecks”. Zijn bier en jenever drinkende klanten gaven aan best trek te krijgen van zo’n borrel en verlieten daarom vroegtijdig de kroeg om thuis te eten. Daar kon Jan wel wat mee. Hij begon met het serveren van kaas, worst en brood. Zijn vrouw maakte thuis - boven de kroeg - wel eens de ragout in paneermeel klaar. Als er dan wat ragout over was, maakte zij hier kleine balletjes van, rolde deze door de paneer en frituurde ze in hete olie. Ze gaf dit mee als hapje voor de klanten in de bar. En tot op de dag van vandaag is de bitterbal een geliefd hapje voor tijdens de borrel.

De naam bitterbal is afgeleid van de term bittergarnituur. Waarin “Garnituur” staat voor de keuze uit een assortiment, wat Jan Barendsz en zijn vrouw hadden geïntroduceerd en wat later standaard werd in de kroegen. “Bitter” duidt op jenever, later een “bittertje” genoemd.

Waar het op neer komt, de bitterbal mag bij geen enkele borrel, feestje of festival ontbreken. In welke variant dan ook. Gelukkig hoeft dat ook niet met één van deze Foodtrucks.

De Ballenbar

Michelin sterrenchef Peter Gast serveerde al sinds de opening van zijn restaurant ’t Schulten Hues in 2002 een huisgemaakte bitterbal als amuse. Dit viel érg goed in de smaak. Toen hij hoorde van de Foodhallen in Amsterdam, voelde hij direct dat dit de plek moest zijn om dit concept verder uit te breiden. Al snel ging het bitterballetje rollen. In 2014 opent De BallenBar®. Hierin serveren ze zeven verschillende variaties op de klassieke bitterbal, allen met een vulling op eigen recept. Van Thaise Thom Kah Kai, tot Franse Bouillabaisse, maar ook met truffel en een vegan variant. Snacken met een culinaire twist. De Ballen Bar is er ook op wielen en dus te huren voor je verjaardagsfeest of zakelijke borrel. Want wie houdt er nou niet van een bitterbal?!

Lees meer over De Ballenbar.

Bitterbal Fiets

Van het bezorgen van bitterballen tot frituren op feestjes en partijen. Door de grote vraag naar bitterballen is in 2017 de Bitterbal fiets geboren. Deze misstaat niet op een feestje en serveert de beste bitterballen van Holtkamp en Lodewyck tot Vegan Bitterballen en KaasTengels. Ze worden verantwoord gefrituurd in Grenada Gold Frituurolie van Levo.

Lees meer over de Bitterbal Fiets.

Bitterballen Juwelier

Ook bij deze juwelier is het lastig kiezen. Zoveel keuze met maar liefst meer dan 20 verschillende bitterballen. Deze foodtruck is geboren uit liefde voor de bitterbal en ik geef ze geen ongelijk. In te huren voor feesten en partijen en het assortiment is naar wens aan te passen.

Lees meer over de Bitterballen Juwelier.

Zwamburg

Oke er komen niet alléén bitterballen uit de foodtruck van zwamburg, de bitterbal en kroket gemaakt van oesterzwammen is maar één van de lekkernijen die zij serveren. Maar deze foodtruck is wel het noemen waard, want hij is helemaal duurzaam. En daar houden we van bij Brandstof Events.

Ooit liep de eigenaar van Zwamburg tegen een Alpenkreuzer vouwwagen aan die helaas zijn tent - en daardoor functie - verloren had. Naar de sloop is niet duurzaam, daarom bouwde hij er een duurzame foodtruck van. Zoveel mogelijk materialen van de vouwwagen zijn gebruikt, zoals de verlichting, scharnieren en vloerplaten. Daarnaast is gebruik gemaakt van FSC gekeurd hout, LED verlichting, een oude deur als werkblad, zonnepanelen en komt het aanrechtblad uit een oude keuken.

Zwamburg kweekt sinds april 2015 eetbare paddenstoelen op reststromen van Limburg. Koffiedrab is een lokale reststroom die massaal wordt weggegooid maar nog ontzettend veel organische waarde heeft. Geen afval creëren en samenwerken, zo is Zwamburg ontstaan door zwammen te kweken in Limburg. En nu maken ze er de lekkerste gerechten - en dus ook bitterballen - van in hun foodtruck.

Lees meer over Zwamburg.

Balls & Beer

Ook in België zijn ze dol op de - toch niet zo Nederlandse - bitterbal. Balls & Beer serveert vanuit hun foodtruck niet alleen bier en bitterballen, zoals de naam doet vermoeden. Nee, zij serveren ook koffie of warme chocomelk - eventueel met likeuren - en zoete bitterballen, bijvoorbeeld gevuld met chocolade. Dat klinkt toch als muziek in de oren!

Onze website plaatst enkele noodzakelijke cookies om deze site gebruiksvriendelijke te maken en het gebruik ervan door bezoekers te begrijpen.